Auteur: Maria Trepp

Drie vragen, drie antwoorden vanuit de ecopsychologie

De laatste jaren krijg ik regelmatig de vraag waarom mensen zich aangetrokken voelen tot een groene en rustgevende omgeving, en wat dat zegt over onze tijd.

Hieronder mijn antwoord op drie veelgestelde vragen.

1. Waarom voelen mensen zich mentaal beter in een groene omgeving?

Het effect van groen op onze mentale gezondheid is inmiddels stevig onderbouwd door psychologisch onderzoek. Een wandeling van ongeveer anderhalf uur in een natuurlijke omgeving vermindert angst, stress en lichte depressieve klachten, zowel subjectief (mensen rapporteren minder gepieker) als objectief meetbaar in hersenactiviteit. Ik heb dit eerder uitgebreid besproken in mijn blog Natuurbeleving en welzijn.

Den Haag onderzoekt of de Bierkade en Dunne Bierkade autoluw kunnen worden. Dat is de uitkomst van een motie die het college onlangs heeft afgedaan. Goed nieuws voor wie droomt van een groenere, leefbaardere binnenstad, al is het laatste woord nog niet gezegd.

Waar gaat het over?

De Bierkade en de Dunne Bierkade (zie hier de Spinaza-rondwandeling die langs de Bierkades gaat en de wandelroute Oude-Centrum- Central Station) horen tot de meest sfeervolle plekken van de Haagse binnenstad. Historische gevels, water, terrassen, perfect geschikt als een prettige verblijfsplek.

De Partij voor de Dieren heeft met “Haagse bomen, Haagse trots” (RIS321739) een initiatiefvoorstel ingediend dat de positie van bomen in Den Haag structureel wil versterken. Het voorstel is inmiddels aangenomen. Het voorstel gaat ervan uit dat bomen geen decoratie zijn, maar belangrijke infrastructuur. Ze koelen de stad, vangen water op, verbeteren de luchtkwaliteit en bieden leefruimte aan vogels en insecten. Toch verdwijnen er jaarlijks veel stadsbomen door bouwprojecten, herinrichtingen of kapvergunningen.

Dit raadsbesluit wil dat veranderen door drie dingen scherper te regelen:

1. Sterkere bescherming van bestaande bomen

De huidige regels laten te veel ruimte voor interpretatie. Daardoor worden waardevolle bomen soms gekapt terwijl alternatieven mogelijk zijn. Het voorstel vraagt om:

• duidelijkere criteria voor kapvergunningen
• een zwaardere weging van ecologische en klimaatwaarde
• betere bescherming van monumentale en potentieel monumentale bomen

Het doel: kappen wordt écht de laatste optie.

2. Betere compensatie bij kap

Als een boom toch moet verdwijnen, moet de stad daar niet alleen een nieuwe boom voor terugplaatsen, maar ook zorgen dat die compensatie daadwerkelijk gelijkwaardig is. Het voorstel pleit voor:

• herplantplicht binnen de wijk of directe omgeving
• dubbele compensatie bij waardevolle bomen
• transparante monitoring van wat er wordt herplant en wat er aanslaat

Zo wordt voorkomen dat Den Haag netto steeds groener lijkt op papier, maar in werkelijkheid bomen verliest.

3. Bomen structureel meenemen in ruimtelijke plannen

Nu worden bomen vaak pas laat in het proces meegenomen — soms pas wanneer de kapvergunning wordt aangevraagd. Het voorstel wil dat bomen vanaf het begin onderdeel zijn van:

• stedenbouwkundige plannen
• herinrichtingen van straten en pleinen
• bouwprojecten
• klimaatadaptatiebeleid

Bomen worden zo geen sluitpost meer, maar een vast onderdeel van de Haagse ruimtelijke kwaliteit.

Investering in leefbaarheid

Den Haag staat voor grote uitdagingen: hittestress, wateroverlast, verdichting en verlies van biodiversiteit. Bomen zijn een van de meest effectieve én goedkoopste manieren om die problemen aan te pakken.

Groene vrijwilligers leveren een belangrijke bijdrage aan natuurbescherming in Nederland.

Het rapport “De inzet van burgers voor natuur en groen in Nederland” van Wageningen University & Research onderzoekt hoe Nederlanders zich inzetten voor natuurbehoud en groenbeheer. 10.000 personen hebben een vragenlijst ingevuld.

Ook in Den Haag zijn er talloze groene burgerinitiatieven. In samenwerking met de gemeente worden bijvoorbeeld groenstroken aangelegd en onderhouden.

De Gemeente Den Haag gaat 7,3 miljoen investeren in het opknappen van 75 speelplekken in de hele stad. Hierbij is de verbinding met de natuur en het natuurlijk spelen een prioriteit.

Het document “Speelwensennotitie 2024-2027” beschrijft verschillende mogelijke projecten. Hierbij wordt ook melding gemaakt van de mogelijkheden van zogenaamd “natuurlijk spelen” of het inrichten of vernieuwen van natuurspeeltuinen. Op deze manier sluit de vernieuwing van speeltuinen ook aan bij de ambitieuze plannen van stadsvergroening (Den Haag stelt in 2024 2,4 miljoen euro beschikbaar in het Actieprogramma Klimaatadaptatie).

Overigens wordt op speelplekken natuurlijk niet alleen door kinderen gespeeld. Moderne speelplekken zijn natuurinclusief en mensinclusief, voor alle mensen en alle leeftijden. Bewegen in de natuur is essentieel voor lichaam, geest en gemeenschap. Mensen met de meest diverse achtergronden kunnen elkaar ontmoeten in de lokale speeltuin.

Natuurspeeltuinen in Den Haag